یادگارِعُمر
درباره وبلاگ


حافظ سخن بگوی که بر صفحۀ جهان ------- این نقش ماند از قلمت یادگارِ عُمر ---------- خوش آمدید --- علی
نويسندگان
یک شنبه 10 شهريور 1392برچسب:, :: :: نويسنده : علی


 الإمام جعفر بن محمّد
بن عليّ بن الحسین بن عليّ (ع)

*******

 

الإمام السّادس
الأمین الصّادق
هو جعفر الصّادق
وارث الصّادقین
سلام الله علیه

*******

 از همۀ خلائق داناتر و حلیم تر
 و در حُدوثِ حوادث از همه کس صبرش بیشتر
 و نزد بیحُرمتی جاهلان از جا نشدی
 و با تمکین و وَقار با ایشان مُعامله [رفتار] فرمودی
 و گاهی ردّ جهل جاهلان نمودی
 و هر چه داشتی در راه خُدا دادی و إنفاق فرمودی.

 
 *******

 ابنُ خَلَّکان [قرن هفتم ه.ق] گوید :
 وی بر مذهب إمامیّة یکی از أئمّۀ إثناعشر است
 از سادات أهل بیت بود
 و به خاطر صدق گفتار به صادق ملقَّب گشت 
 فضلِ او مشهورتر از آن است که گفته آید
 و او را گفتاری است در صنعت کیمیا و زجر و فال
 شاگرد وی
 أبو موسی جابر بن حیّان صوفی طرسوسی

 کتابی در هزار ورق کرد
 و رسائل جعفر را که پانصد بود ، در آن بیاورد
 چون منصور [دومین خلیفۀ عبّاسی]
 از مدینة قصد عراق کرد
 عزم کرد که او را همراه خویش برد ،
 وی خواست تا خلیفه او را معاف کند ،
 نپذیرفت ،
 سپس دستوری خواست که چند روز درنگ کند
 و کارهای خود سامان دهد ،

 منصور ابا کرد ،
 صادق وی را گفت :
 پدرم از پدر خویش از جدّ خود رسول خدا حدیث کرد که
 همانا روزی مرد در این جهان میماند
 و اجل وی فرامیرسد ،
 سپس با رحم خود پیوند کند و عمر او بیفزاید
 منصور پرسید :
 تو را به خدا سوگند این حدیث از پدرت شنیدی
 و او از جدّ خود شنود؟
 فرمود :
 آری به خدا سوگند
 منصور وی را از سفر معاف داشت
 و رخصت داد که در مدینة بماند
 و او را جایزه بخشید
 و با او صله کرد
 و گویند منصور کس فرستاد
 تا جعفر صادق را حرکت دهند ،
 از آن پیش که
 محمّد بن عبدالله
 [
بن الحسن بن الحسن بن عليّ بن أبي طالب ،
 ملقّب به « النّفس الزّکیّة »]
 به قتل رسد
 و چون به نجف رسید
 وضو ساخت ،
 سپس گفت :
 اللّهمّ
 بک أستفتح
 و بک أستنجح
 و بمحمّد صلّی الله علیه و آله أتوجّه
 اللّهمّ
 إنّي أدرأ بک في نحره
 و أعوذ بک من شرّه 
 اللّهمّ
 سهّل لي حزونته
 و لیّن لي عریکته
 و أعطني من الخیر ما أرجو
 و اصرف عنّي من الشّرّ ما أخاف و أحذر .

 و چون بر وی درآمد منصور به پا خاست
 و او را إکرام کرد
 و نیکی فرمود
 و موی وی به دست خویش خوشبو ساخت
 و او را به خانه بازگردانید
 و خود ، او را برای کشتن حرکت داده بود
 و وی را از محمّد بن عبدالله بپرسید ،
 صادق گفت :

 لئن أخرجوا لا یخرجون معهم
 و لئن قوتلوا لا ینصرونهم
 و لئن نصروهم لیولّنّ الأدبار
 ثمّ لاینصرون

 
 
منصور گفت :
 کمتر از این قول نیز تو را کفایت است
 و خدا را سجدۀ شکر گزارد
 ولادت وی سال هشتادم هجرت ،
 سنۀ «سیل الجُحاف » بود
 و گویند روز سه شنبه
 هشتم رمضان
 پیش از طلوع فجر به سال ٨٣ ه.ق
 متولّد گشت
 و به شوّال سال ١٤٨ ه.ق
 به مدینة درگذشت
 و در بقیع نزد پدر و جدّ و عم ِّ جدّ خود مدفون گردید
 فللّه دره من قبر ما أکرمه و أشرفه !
 مادر وی أمّ فروة
 دختر قاسم بن محمّد بن أبي بکر است.

 کَشاجِم [قرن چارم ه.ق]
 در کتاب « المَصایِد و المَطارِد » آرد که :
 روزی صادق ، أبوحنیفه را پرسید :
 چه گویی در مُحرِمی که رباعیۀ آهویی را بشکند ؟
 گفت :
 یا بن رسول الله حکم آن ندانم
 صادق فرمود :
 تو خود را زیرک دانی
 و ندانی که آهو را رباعیه نیست
 و آن همیشه ثنی است ؟

 ذهبي [قرن هشتم ه.ق]
 در « میزان الإعتدال » آرد :
 وی یکی از ائمّۀ أعلام است
 که شأنی بزرگ دارد و نیکوکار و صادق است .

 و نَوَويّ [قرن هفتم ه.ق]
 در « تهذیب الأسماء و اللّغات »
 گوید :
 از وی محمّد بن إسحاق و
 یحیی أنصاري
 و مالک
 و سفیانان
 و ابن جریح
 و شعبه
 و یحیی قطّان
 و جز اینان روایت کنند
 و بر امامت و جلالت و سیادت او متّفقند
 عمرو بن أبي مِقدام گوید :
 هر گاه به جعفر نگریستمی
 دانستمی که وی از دودمان پیمبران است .

 و شبلنجی [قرن چاردهم ه.ق]
 در « نورالأبصار »
 آرد که :
 مناقب او بسیار و از شماره افزون است
 و فهم کاتب هشیار در انواع آن حیران .

 مؤلّف « حیوة الحیوان »
 [دَمیريّ قرن نهم ه.ق]
 از « أدب الکاتب »
 ابنُ قُتَیبة [قرن سوم ه.ق]
 آرد که :
 کتاب جفر را امام صادق نوشت
 و آنچه را مردم تا قیامت بدان محتاجند ،
 اندر اوست .

 و أبوالعَلاء مَعَرّي [قرن پنجم ه.ق]
 بدین جفر اشارت کند :


 لقد عجبوا لآل البیت لما
 اتاهم علمهم فی جلدجفر
 فمرآة المنجّم و هي صغری
 تریه کلّ عامرة و قفر


 و زَمَخشَري [قرن ششم ه.ق]
 در « ربیع الأبرار »
 از مکارم اخلاق وی
 از شُقرانی مولای رسول خدا آرد که :
 
به روزگار منصور عطایا بیرون شد
 و مرا شفیعی نبود ،
 حیران بر در خانه بایستادم
 که جعفر بن محمّد بیامد
 و حاجت خود بدو گفتم 
 او به درون شد و خارج گشت
 و عطای مرا که در آستین داشت بداد
 و گفت :
 نیکویی از هر کس نیک است
 و از تو نیکتر با مکانتی که نزد ماداری
 و زشتی از هر کس زشت است
 و از تو زشت تر با مکانتی که نزد ما داری

 و این بدان گفت که شُقرانی شراب مینوشید
 و از مکارم اخلاق جعفر است

 
که او را ترحیب گفت
 و حاجت وی برآورد
 و بر وجه تعریض موعظت فرمود
 و این از اخلاق پیمبران باشد.

 محمّد بن طلحة [قرن ششم ه.ق]
 در « مطالب السّئول في مناقب آل الرّسول »
 آرد :
 وی از بزرگان
 و سادات أهل بیت است که
 علمی و عبادتی بسیار
 و اورادی پیوسته
 و زهدی آشکار
 و تلاوتی کثیر داشت
 از دریای گوهر معانی قرآن کریم بیرون می آورد
 و عجائب آن را إستنتاج میکرد
 و اوقات خویش بر أنواع طاعات صرف میفرمود
 چنانکه در صرف آن بر نفس خویش حساب میگرفت
 دیدار او آخرت را به یاد می آورد
 و شنیدن حدیث وی موجب زهد دنیا میگشت
 و پیروی از هدایت او سبب بهشت
 نور رخسار وی گواه بود که
 وی از دودمان نبوّت است
 و طهارت أفعال او شاهد بود که
 از ذریّت رسالت باشد
 امّا مناقب و صفات او از شماره بیرون است .

 ابنُ حَجَر [قرن دهم ه.ق] در
«
الصّواعق المحرقة في الرّدّ علی أهل البدع و الزّندقة »
 گوید :
 مردم چندان از علوم وی نقل کردند
 که صیت آن در همۀ بلاد پراکنده گشت .

 و شَهرَستاني [قرن ششم ه.ق]

 
در « المِلَل و النِّحَل » گوید :

 
او را در دین و ادب علمی غزیر است
 و حکمتی کامل
 و زهدی بالغ
 و ورعی از شهوات
 مدّتی در مدینة ماند
 و شیعیان خویش را فائدت میرساند
 و برموالین ، اسرار علوم را افاضه میفرمود ،
 سپس به عراق آمد
 و مدّتی در آنجا بماند ،
 نه معترض امامت شد
 و نه با کسی در خلافت منازعت کرد
 کسی که در دریای معرفت غرق است
 در شطّ طمع نکند
 و آنکه بر ذروۀ حقیقت بالا رفته است
 از هبوط نترسد
 و گفته اند
 کسی که با خدا انس گرفت
 از مردم وحشت کرد
 و آنکه با جز خدا مأنوس گشت
 وسواس او را به نَهب برد .
 و أبوالقاسم بغار
 در مُسنَد أبي حنیفه آرد که :
 حسن بن زیاد گفت :
 أبوحنیفه را از فقیه ترین مردم پرسیدم
 و من از وی شنیدم که گفت :
 جعفر بن محمّد !
 چه آنگاه که منصور وی را طلبیده بود
 کس پی من فرستاد و گفت
 یا أبا حنیفه مردم فریفتۀ جعفرند
 مسائلی دشوار آماده کردم
 و منصور کس پی جعفر فرستاد
 و او در حیرة بود
 بیامد
 و منصور وی را گفت :
 یا أباعبدالله اینک أبوحنیفه است
 فرمود :
 آری میشناسم ،
 سپس به من نگریست و گفت :
 مسائل خود را بر أبي عبدالله برگو
 و من بر او إلقا میکردم
 و او میگفت :
 شما در این مسئله چنین میگویید و
 مردم مدینة چنین و
 ما چنین میگوییم
 و گاه افتد که شما را متابعت کنیم
 و گاه ایشان را
 و گاهی مخالفت هر دو کنیم ،
 تا آنکه چهل مسئله پایان یافت و
 او چیزی از آنها نا گفته نگذاشت ،
 سپس أبوحنیفه گفت :
 مگر نه داناترین مردم
 داناترین آنان به اختلاف مردمان است ؟
 (از کتاب الإمام الصّادق
 تألیف محمّدحسین مظفّر قرن چاردهم ه.ق) .
 
 عطّار
[قرن هفتم ه.ق]
 در « تذکرة الأولیاء » گوید :
 آن سلطان ملّت مصطفوی ،
 آن برهان حجّت نبوی ،
 آن عامل صدّیق ،
 آن عالم تحقیق ،
 آن میوۀ دل أولیا ،
 آن جگرگوشۀ أنبیا ،
 آن ناقل علی ،
 آن وارث نبیّ ،
 آن عارف عاشق ،
 جعفر الصّادق ،
 رضي الله عنه 
 گفته بودیم که :
 اگر ذکر أنبیاء و صحابة و أهل بیت کنیم
 کتابی جداگانه باید ساخت ،
 این کتاب شرح أولیا ست که بعد از ایشان بوده اند
 امّا به سبب تبرّک به صادق ابتدا کنیم که
 او نیز بعد از ایشان بوده است
 و چون از أهل بیت بود
 وسخن طریقت او بیشتر گفته است
 و روایت از وی بیشتر آمده است
 کلمه ای چند از آنِ او بیاوریم
 که ایشان همه یکی اند ،
 چون ذکر او کرده شود ازآنِ همه بود ،
 نبینی که قومی که مذهب او دارند
 مذهب دوازده امام دارند
 یعنی یکی دوازده است
 و دوازده یکی 
 اگر تنها صفت او گویم
 به زبان و عبارت من راست نیاید
 که در جملۀ علوم و إشارات و عبارات
 بی تکلّف بکمال بود
 و قدوۀ جملۀ مشایخ بود
 و إعتماد همه بر وی بود
 و مقتداء مطلق بود ،
 هم الهیان را شیخ بود
 و هم محمّدیان را امام
 و هم اهل ذوق را پیشرو ،
 هم اهل عشق را پیشوا ،
 هم عبّاد را مقدّم ،
 هم زهّاد را مکرّم ،
 هم صاحب تصنیف حقایق ،
 هم در لطایف تفسیر و أسرار تنزیل بی نظیر بود
 و از باقر
 رضي الله عنه
 بسیار سخن نقل کرده است 
 نقل است که منصور خلیفه شبی وزیر را گفت :
 کی برو و صادق را بیار تا بکشم 
 وزیر گفت :
 او در گوشه ای نشسته است
 و عزلت گرفته
 و به عبادت مشغول شده
 و دست از ملک کوتاه کرده
 و أمیرالمؤمنین را از وی رنجی نه ،
 از کشتن وی چه فایده بود ،
 هرچند گفت سودی نداشت
 وزیر برفت به طلب صادق 
 منصور غلامان را گفت :
 چون صادق درآید
 و من کلاه از سر بردارم
 شما او را بکشید
 وزیر صادق را درآورد
 منصور در حال برجَست
 و پیش صادق باز دوید
 و در صدرش بنشاند ،
 به دو زانو پیش او بنشست ،
 غلامان را عجب آمد
 پس منصور گفت :
 چه حاجت داری ؟
 صادق گفت :
 آنکه مرا پیش خود نخوانی
 و به طاعت خدای بگذاری 
 پس دستوری داد
 و به اعزازی تمام روانه کرد
 در حال لرزه بر منصور افتاد
 و دواج بر سر درکشید
 و بیهوش شد
 گویند :
 سه نماز از وی فوت شد
 چون باز هوش آمد
 وزیر پرسید :
 کی آن چه حال بود؟
 گفت :
 چون صادق از در درآمد
 اژدهایی دیدم کی با وی بود
 کی لبی به زیر صفّه نهاد
 و لبی به زبر صفّه
 و مرا گفت :
 به زبان حال
 اگر تو او را بیازاری
 تو را با این صفّه  فروبرم
 و من از بیم آن اژدها ندانستم که چه میگویم ،
 از وی عذر خواستم
 و چنین بیهوش شدم 
 نقل است که
 یک بار داود طائی [قرن دوم ه.ق]
 پیش صادق آمد و گفت :
 ای پسر رسول خدای مرا پندی ده
 که دلم سیاه شده است 
 گفت :
 یا باسلیمان تو زاهد زمانه ای ،
 تو را به پند من چه حاجت است ؟
 گفت :
 ای فرزند پیغمبر شما را بر همۀ خلایق فضل است
 و پند دادن همه بر تو واجب است
 گفت :
 یا باسلیمان من از آن می ترسم
 کی به قیامت
 جدّ من دست در من زند
 که چرا حقّ متابعت من نگذاردی ،
 این کار به نسبت صحیح
 و به نسبت قوی نیست 
 این کار به معاملت شایستۀ حضرت حق بود 
 داود بگریست و گفت :
 بار خدایا
 آنکه معجون طینت او از آب نبوّت است
 و ترکیب طبیعت او از اصل برهان و حجّت
 جدّش رسول است و مادرش بتول است ،
 او بدین حیرانی است ،
 داود کی باشد کی به معاملۀ خود معجب شود ؟
 ... نقل است که
 صادق را دیدند که خزی گرانمایه پوشیده بود ،
 گفتند :
 یا بن رسول الله
 لیس هذا من زيّ أهل بیتک ،
 دست آن کس بگرفت و
 در آستین کشید ،
 پَلاسی پوشیده بود که
 دست را خلیده میکرد ،
 گفت :
 هذا للحقّ وهذا للخلق ...
 و نیز گوید :
 وی یکی از صدوسیزده پیر است که
 بایزید خدمت ایشان کرد ،
 پس بایزید از بسطام برفت
 و سی سال در شام و شامات می گردید
 و ریاضت می کشید
 و بی خوابی و گرسنگی دایم
 پیش گرفت و صدوسیزده پیر را خدمت کرد
 و از همه فایده گرفت ،
 و از آن جمله یکی صادق بود
 در پیش او نشسته بود ،
 گفت :
 بایزید آن کتاب از طاق فروگیر!
 بایزید گفت :
 کدام طاق ؟
 گفت :
 آخر مدّتی است که اینجا می آئی و طاق ندیده ای ؟
 گفت :
 نه ! مرا با آن چه کار که
 در پیش تو سر از پیش بردارم 
 من به نظاره نیامده ام 
 صادق گفت :
 چون چنین است برو
 به بسطام بازرو که کار تو تمام شد .

 *******


  روز بیست و پنجم شوّال سنۀ صد وچهل و هشت هجری قمری
 به قول بعضی وفات إمام جعفرصادق علیه السّلام واقع شده
 
 وَ مَضَى عَلَيْهِ السَّلَامُ فِي شَوَّالٍ
 مِنْ سَنَةِ ثَمَانٍ وَ أَرْبَعِينَ وَ مِائَةٍ
 وَ لَهُ خَمْسٌ وَ سِتُّونَ سَنَةً
 وَ دُفِنَ بِالْبَقِيعِ
 وَ أُمُّهُ أُمُّ فَرْوَةَ بِنْتُ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ
 وَ أُمُّهَا أَسْمَاءُ بِنْتُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ

 
 و بعضی روز وفات را نیمۀ رجب گفته اند
 و سبب وفات آن حضرت
 زهری بوده که در انگور به آن حضرت خورانیده بودند .

 وَ يُقَالُ :
 إِنَّهُ مَاتَ بِالسَّمِّ
 فِي أَيَّامِ الْمَنْصُورِ

*******

 وَ دُفِنَ بِالْبَقِيعِ
 مَعَ أَبِيهِ وَ جَدِّهِ وَ عَمِّهِ الْحَسَنِ (علیهم السّلام)